Open-datarichtlijn: waarom voerde Nederland hem te laat in?

Richtlijn (EU) 2019/1024 · Open-datarichtlijn

Wat regelt de richtlijn?

De Open-datarichtlijn gaat over het opnieuw gebruiken van informatie van de overheid. Een richtlijn is een Europese wet die elk land zelf in eigen wetten moet omzetten. De regels gelden ook voor gegevens uit onderzoek dat de overheid betaalt. Denk aan kaarten en cijfers.

Bedrijven en burgers moeten deze gegevens kunnen gebruiken. Dat mag om geld te verdienen, maar ook voor andere doelen. De regels moeten vooral kleine en startende bedrijven helpen bij het krijgen van gegevens.

De richtlijn steunt het gebruik van open data. Dat zijn gegevens die iedereen vrij mag gebruiken en delen. De overheid moet informatie digitaal aanbieden als dat passend is. Computers moeten die informatie dan kunnen verwerken.

Gegevens opnieuw gebruiken is in principe gratis. Soms mogen diensten of bedrijven die gegevens aanbieden wel bepaalde kosten in rekening brengen.

Sommige groepen gegevens zijn van grote waarde voor de samenleving en de economie. Daarvoor gelden extra gunstige voorwaarden. Deze gegevens moeten gratis beschikbaar zijn.

De voorwaarden voor het gebruik mogen bedrijven niet ongelijk behandelen. Ook mag de overheid meestal niet slechts één partij het recht geven om gegevens opnieuw te gebruiken.

De regels gelden niet voor alle informatie. Soms heeft een ander bijvoorbeeld de rechten op de informatie. Ook gelden de regels soms niet als niet iedereen de informatie mag inzien.

Voor wie geldt het?

De regels gelden voor diensten en instellingen van de overheid. Ook gelden ze voor bedrijven waar de overheid grotendeels bepaalt wat er gebeurt. Zij moeten documenten beschikbaar stellen volgens de richtlijn.

Diensten en instellingen van de overheid moeten ook verzoeken behandelen om informatie opnieuw te gebruiken. Verder moeten zij zorgen dat mensen informatie online beter kunnen vinden.

Bedrijven en burgers kunnen de beschikbare informatie opnieuw gebruiken. EU-landen moeten ook gegevens uit onderzoek dat de overheid betaalt zo veel mogelijk openbaar maken.

Daarbij moeten EU-landen onder meer gegevens over personen beschermen. Ook moeten zij informatie beschermen die geheim moet blijven. Verder moeten zij de rechten van anderen beschermen.

De Nederlandse wetten en regels

Dit heeft Nederland aan de Europese Commissie gemeld als invoering van deze richtlijn, van oud naar nieuw.

Een melding betekent nog niet dat de richtlijn helemaal is ingevoerd. Dat beoordeelt de Commissie; dat zie je aan de procedure hieronder.

De procedure van de Commissie

Als een land een richtlijn niet op tijd invoert, kan de Commissie een inbreukprocedure beginnen: een procedure tegen een land dat een EU-regel niet (goed) uitvoert.

Bron: inbreukbesluiten van de Europese Commissie (zoeken in de besluiten), besluiten tot en met 1 oktober 2026; opgehaald op 24 oktober 2026. De koppeling van zaak aan richtlijn maken wij zelf op grond van de titel van de zaak.

Hoe ver zijn de andere EU-landen?

22 van de 27 EU-landen hebben nieuwe regels voor deze richtlijn gemeld bij de Commissie; 5 nog niet.