Mag de overheid een gevangene al opdragen de EU te verlaten?

Waar gaat de zaak over?

Twee mannen procederen tegen de minister van Asiel en Migratie. Zij verblijven zonder toestemming in Nederland. Ze zitten een langdurige of levenslange gevangenisstraf uit.

De minister heeft hun opgedragen de Europese Unie te verlaten. Zo’n besluit heet een terugkeerbesluit. De zaak gaat over richtlijn 2008/115/EG: een Europese wet die elk land zelf in eigen wetten moet omzetten. Die geeft regels voor de terugkeer van mensen van buiten de EU die daar zonder toestemming verblijven.

De vraag van de rechter

De mannen kunnen door hun gevangenisstraf lange tijd niet vertrekken. De minister kan hen in die periode ook niet uitzetten. De Raad van State vraagt het Hof hoe de EU-regels dan werken:

• Mag de minister toch al een terugkeerbesluit nemen?
• Als dat niet mag, moet Nederland hun dan toestemming geven om te blijven?
• Mag de minister per persoon beoordelen of zo’n besluit niet te ver gaat? Dat heet een beoordeling van de evenredigheid.

Het antwoord van het Hof

Volgens de EU-regels mag de minister tijdens een langdurige of levenslange gevangenisstraf een terugkeerbesluit nemen. Dat iemand daardoor lange tijd niet kan vertrekken, verandert dit niet. Ook als de overheid iemand lange tijd niet kan uitzetten, mag zo’n besluit. Het Hof houdt daarbij ook rekening met de regel dat een maatregel niet te ver mag gaan.

Wel moeten de nationale regels voldoende bescherming bieden bij de uitvoering van het terugkeerbesluit. Ze moeten ervoor zorgen dat de overheid de beschermende regels van de richtlijn naleeft. Ook moet de overheid zich houden aan het EU-Handvest, waarin grondrechten staan.

Nederland hoeft deze mannen volgens de richtlijn geen verblijfsvergunning te geven omdat zij langdurig of levenslang vastzitten. De Raad van State beslist daarna zelf over de zaken.