EuropaPortaalEGKS: de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal uitgelegd
Wat was de EGKS, waarom kwam ze er in 1951 en waarom geldt ze als het begin van de Europese Unie? Uitleg met tijdlijn en bronnen.
In het kort: de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) was de eerste Europese gemeenschap. Zes landen, waaronder Nederland, brachten in 1951 hun kolen- en staalindustrie onder één gezamenlijk bestuur. Dat moest een nieuwe oorlog tussen Frankrijk en Duitsland onmogelijk maken, en het werd de basis waarop de latere EU is gebouwd.
Waarom kolen en staal?
Vijf jaar na de Tweede Wereldoorlog lag Europa nog deels in puin. Kolen en staal waren toen de grondstoffen van de industrie, maar ook van de wapenindustrie. Wie die twee in handen had, kon een oorlog voeren.
Het idee was daarom: zet de kolen en het staal van Frankrijk en Duitsland onder één gezamenlijk toezicht. Dan kan geen van beide landen nog in het geheim een leger opbouwen. En als landen elkaar nodig hebben voor hun economie, gaan ze minder snel met elkaar vechten.
De Schumanverklaring van 9 mei 1950
Op 9 mei 1950 stelde de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Robert Schuman, dit plan publiekelijk voor. Dat moment heet de Schumanverklaring. Het idee kwam grotendeels van de Franse ambtenaar Jean Monnet, die de tekst ook schreef (europa.eu over Jean Monnet).
Schuman zei er meteen bij dat Europa niet in één keer zou ontstaan, maar stap voor stap. De EGKS moest de eerste stap zijn. Daarom viert de EU elk jaar op 9 mei de Dag van Europa (europa.eu, geschiedenis 1945-1959).
Het Verdrag van Parijs (1951)
Op 18 april 1951 tekenden zes landen in Parijs het verdrag dat de EGKS oprichtte: België, Duitsland (toen West-Duitsland), Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland. Voor Nederland tekenden Dirk Stikker en Jan van den Brink (CVCE). Zij waren toen minister van Buitenlandse Zaken en minister van Economische Zaken in het kabinet-Drees I (Rijksoverheid).
Het verdrag ging op 23 juli 1952 in. Het gold voor precies vijftig jaar (Europees Parlement, factsheet ‘De eerste verdragen’).
Wat deed de EGKS? Ze maakte één gezamenlijke markt voor kolen en staal. Kolen en staal konden vrij tussen de zes landen worden verhandeld. Er kwamen regels voor eerlijke concurrentie en open prijzen, en er was steun om de mijnen en staalfabrieken te moderniseren.
De Hoge Autoriteit en Jean Monnet
Het bijzondere aan de EGKS was dat de landen het toezicht niet zelf hielden. Ze legden het bij een nieuw, gezamenlijk bestuur: de Hoge Autoriteit. De leden daarvan moesten onafhankelijk zijn van hun eigen land. Ze werkten voor de gemeenschap als geheel.
Jean Monnet werd de eerste voorzitter. De Hoge Autoriteit kwam op 10 augustus 1952 voor het eerst bijeen in Luxemburg. In zijn openingstoespraak hamerde Monnet op die onafhankelijkheid (CVCE).
Naast de Hoge Autoriteit had de EGKS een vergadering van parlementsleden uit de zes landen, een Raad van ministers en een Hof van Justitie (Europees Parlement, factsheet).
Waarom de EGKS het begin van de EU is
Kijk naar de instellingen van de EU van nu en je ziet de EGKS terug:
| Bij de EGKS (1952) | In de EU van nu |
|---|---|
| Hoge Autoriteit | Europese Commissie |
| Gemeenschappelijke Vergadering | Europees Parlement |
| Raad van ministers | Raad van de Europese Unie |
| Hof van Justitie | Hof van Justitie van de EU |
Die lijn is direct. De vergadering van de EGKS ging in 1958 op in een nieuwe, grotere vergadering, die in 1962 de naam Europees Parlement kreeg (europa.eu). In 1967 werden de besturen van de drie gemeenschappen (EGKS, EEG en Euratom) samengevoegd tot één Commissie en één Raad (europa.eu, geschiedenis 1960-1969).
Belangrijker nog is het idee. Landen geven samen een stukje zeggenschap uit handen aan een gezamenlijk bestuur, in kleine stappen. Zo werkt de EU nog steeds. Na de kolen en het staal volgde in 1957 de rest van de economie, met de Verdragen van Rome.
Het einde in 2002
Omdat het verdrag voor vijftig jaar was gesloten, hield de EGKS op 23 juli 2002 op te bestaan.
Het geld dat de EGKS nog had, ging op 24 juli 2002 over naar de Europese Gemeenschap. De opbrengst daarvan gaat sindsdien naar onderzoek in de kolen- en staalsector, via het Onderzoeksfonds voor kolen en staal (Europese Rekenkamer, review 10/2019).
Tijdlijn
| Jaar | Wat gebeurde er |
|---|---|
| 1950 | Schumanverklaring (9 mei): voorstel om kolen en staal samen te beheren |
| 1951 | Zes landen tekenen het Verdrag van Parijs (18 april) |
| 1952 | De EGKS begint (23 juli); de Hoge Autoriteit onder Jean Monnet komt bijeen in Luxemburg |
| 1957 | De zes tekenen de Verdragen van Rome: EEG en Euratom |
| 1967 | EGKS, EEG en Euratom krijgen samen één Commissie en één Raad |
| 2002 | Het EGKS-verdrag loopt af (23 juli) |
Bronnen
- Europees Parlement – Factsheet ‘De eerste verdragen’
- Europese Unie – Geschiedenis van de EU, 1945-1959
- Europese Unie – Geschiedenis van de EU, 1960-1969
- Europese Unie – Jean Monnet, pionier van de EU
- Rijksoverheid – Kabinet-Drees I (1951-1952)
- CVCE – Verdrag tot oprichting van de EGKS (Parijs, 18 april 1951)
- CVCE – Eerste zitting van de Hoge Autoriteit (Luxemburg, 10 augustus 1952)
- Europese Rekenkamer – Review 10/2019 over de EGKS in liquidatie en het Onderzoeksfonds voor kolen en staal
Bijgewerkt op 23 oktober 2026.
